Miechów - Polska Jerozolima - kolebka Bożogrobców w Polsce

     Pielgrzymki są istotnym elementem praktyk religijnych w wielu wierzeniach na całym świecie. Od najdawniejszych czasów ludzie podróżowali do miejsc, które uważali za święte, aby doświadczyć duchowej odnowy, modlitwy i refleksji.
    Współczesne pielgrzymowanie do miejsc świętych przybiera różne formy. Oprócz wciąż popularnych pielgrzymek pieszych, praktykowane są pielgrzymki rowerowe, motorowe, pielgrzymki autokarowe, samolotowe i inne. Organizowane są indywidualnie bądź grupowo w różnym czasie.

    Tradycja pielgrzymowania rozpoczęła się prawdopodobnie w IV wieku. Wyjątkowe miejsce w historii Kościoła zajmuje święta Helena. Jej pielgrzymka do Ziemi Świętej około 326-328 roku przyczyniła się do rozwoju kultu relikwii i pielgrzymek do miejsc świętych. Helena, jako cesarzowa-matka, wykorzystywała swoją pozycję i wpływy do wspierania Kościoła i szerzenia chrześcijaństwa. Zasłynęła jako fundatorka licznych kościołów w Ziemi Świętej. Z jej inicjatywy powstały bazyliki w najważniejszych miejscach związanych z życiem Jezusa, między innymi: bazylika Narodzenia Pańskiego w Betlejem, bazylika Grobu Świętego w Jerozolimie, kościół Wniebowstąpienia na Górze Oliwnej, bazylika Eleona (bazylika Pater Noster) w miejscu, gdzie Jezus nauczał apostołów.
    Wszystkie te miejsca nawiedziłam w listopadzie 2009 roku.

    15 lipca 1099 roku Jerozolima, miejsce męki i śmierci Chrystusa, zdobyta została przez krzyżowców, dowodzonych przez Gotfryda de Bouillon. Gotfryd, jako pierwszy władca Królestwa Jerozolimskiego, przyjął tytuł obrońcy Świętego Grobu. W 1099 roku powstał Zakon Stróżów Świętego Grobu Bożego zwany potocznie Bożogrobcami.
Głównym celem bożogrobców była służba Boża w bazylice wznoszonej na Golgocie, stworzenie więzi duchowej miedzy ówczesnymi krzyżowcami, propagowanie cnotliwego stylu życia oraz spełnianie posług duszpasterskich wobec pielgrzymów i modlitwa przy Grobie.

    Z pielgrzymki do Ziemi Świętej przywiozłam sporo zdjęć (nie miałam jeszcze wtedy lustrzanki) w tym zdjęcie miecza Gotfryda de Bouillon, który nie był wystawiony na widok publiczny. Znajdował się w zakrystii obok ołtarza Marii Magdaleny w pobliżu Grobu Pańskiego. Weszłam tam za zgodą zakonnika.

   W 1162 roku na pielgrzymkę do ziemi świętej udał się książę Jaksa herbu Gryf, właściciel Miechowa i okolicznych ziem. Przyjmuje się, że w drogę powrotną zabrał ze sobą zakonnika - bożogrobca, Marcina zwanego Gallusem. Według legendy powracający z pielgrzymki Jaksa wiózł również kilka worków z ziemią z miejsca, gdzie znajdował się Grób Pański w Jerozolimie. Miała ona zostać wysypana pod fundamenty pierwszego kościółka ufundowanego przez Jaksę.
    Zakon otrzymał od fundatora w posiadanie trzy miejscowości: Miechów, Zagorzyce i Komorów.
    W niedługim czasie przystąpiono do budowy kościoła i klasztoru w Miechowie. 

    W okresie Wielkiego Postu (czasu wyciszenia, pokuty i szczególnej modlitwy pasyjnej) do Miechowa - Polskiej Jerozolimy - słynącej z najstarszej i najwierniejszej w Europie kopii Grobu Pańskiego przybywają pielgrzymi, aby przy replice miejsca męki i zmartwychwstania Chrystusa czynić duchowe przygotowania do Świąt Wielkanocnych.

    Dostępne źródła podają, że w czasie, kiedy muzułmanie zabronili pielgrzymom odwiedzać grób jerozolimski, Miechów stał się celem pielgrzymek całej średniowiecznej Europy.

    Jak już wspomniałam, Jerozolimę w Ziemi Świętej odwiedziłam w listopadzie 2009 roku, natomiast Jerozolimę w Miechowie szesnaście lat później, we wrześniu 2025 roku, o której teraz, w tym szczególnym okresie przygotowań do najważniejszych dla chrześcijan świąt Zmartwychwstania Chrystusa opowiem.

    Na początek zdjęcie z bardzo wyraźną, krótka informacją o bazylice Grobu Bożego.

     Przed wejściem do świątyni do jej południowej nawy znajduje się dwukondygnacyjna, kwadratowa kruchta o ściętych narożnikach, nakryta płaską kopułą z obeliskiem na szczycie.
    Na zewnątrz kruchty we wnękach stoją dwie rzeźby: Ofiarowanie i święta Jadwiga Śląska, a na wysokich cokołach: święty Piotr, święty Paweł oraz postacie dwóch aniołów.

    Główny ołtarz kościoła, rokokowo-klasycystyczny, przedstawia scenę Zmartwychwstania. Ołtarze boczne są rokokowe (opisy na zdjęciu powyżej). W prezbiterium bazyliki umieszczono portret Makariusza, biskupa Jerozolimy z IV wieku. W tle obrazu widoczny jest Grób Pański.

    Od strony zachodniej znajduje się barokowo-klasycystyczny chór muzyczny zwieńczony postacią świętej Cecylii. Organy zawierają 12 zespołów piszczałek w nawie głównej oraz po trzy zespoły w nawach bocznych.

    Bazylikę z dawnym klasztorem bożogrobców łączą gotycko-renesansowe krużganki nakryte sklepieniami krzyżowo-żebrowymi. W dawnych czasach krużganki były otwarte na wirydarz klasztorny, obecnie ściany między filarami zostały zamurowane i zaopatrzone w przeszklenia.
    Kultywowana jest tu tradycja bożogrobców - w każdy piątek przez cały rok odprawiane są nabożeństwa drogi krzyżowej. Na ścianach znajdują się piękne neogotyckie stacje drogi krzyżowej, kopie całunu turyńskiego i bisioru ze Świętym Obliczem, którego oryginał znajduje się w Sanktuarium Świętego Oblicza w Manoppello - pisałam o nim tutaj.

    Gotycko-renesansowa kaplica Grobu Bożego znajduje się w prostokątnym wirydarzu. Zbudowano ją na linii wschód-zachód, tak jak grób w Jerozolimie. Odpowiadające opisowi biblijnemu łoże grobowe posiada małe wejście i żeby do niego zajrzeć trzeba się przed nim nisko schylić.

    Kaplicę Grobu Bożego w Miechowie - cel pielgrzymek od okresu średniowiecza - odwiedzili między innymi: Władysław Łokietek, Władysław Jagiełło i królowa Jadwiga; na ścianach znajdują się pochodzące z epoki herby Zygmunta Starego i królowej Bony.
    Do kaplicy wchodzi się ze wschodniego krużganka przez renesansowy portal kamienny, obok którego znajduje się kamienna kropielnica z herbem Andrzeja Batorego Wilcze zęby.

    W północnym skrzydle przy VIII stacji znajduje się zejście do  kaplicy Boskiego Oblicza.

Kilka zdjęć z Manoppello

 

    W dawnym zamku generałów zakonu mieści się Muzeum Ziemi Miechowskiej, powstałe w 2012 roku, z wystawą stałą prezentującą kolekcję blisko 200 tkanin i szat liturgicznych ze skarbca zakonu.

    Na placu pośród zespołu klasztornego bożogrobców stoi pomnik urodzonego w Miechowie Macieja Miechowity (1457-1523) polskiego lekarza, pisarza medycznego, historyka, geografa, profesora Akademii Krakowskiej (ośmiokrotnego jej rektora), księdza kanonika krakowskiego, alchemika i astrologa, a w 1523 roku rajcy miasta Krakowa, dobroczyńcy. Maciej Miechowita zanim rozpoczął studia na Akademii Krakowskiej najpierw ukończył szkołę parafialną w Miechowie. Interesował się także astrologią wieszczbiarską. Układał horoskopy, ustalił miedzy innymi najwłaściwszą datę wyjazdu Zygmunta I Starego na zjazd trzech monarchów w Wiedniu w 1515 roku.

    Rok 2023 ogłoszono w Miechowie Rokiem Macieja Miechowity. Warto lepiej poznać tę niezwykle barwną postać, o wszechstronnych zainteresowaniach i talentach, zasłużoną w wielu dziedzinach życia. 

    Miechów, 10 września 2025 roku